منبع تحقیق : پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : دیدگاه های فقهی آیت الله عبدالله جوادی آملی در خصوص حقوق خانواده

گرایش : فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان : دیدگاه های فقهی آیت الله عبدالله جوادی آملی در خصوص حقوق خانواده

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد ياسوج 

دانشكده علوم انسانی، گروه الهیات

پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد «M. A. »

گرایش: فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

دیدگاه های فقهی آیت الله عبدالله جوادی آملی در خصوص حقوق خانواده

استاد راهنما:

دکتر یونس نیک اندیش

استاد مشاور:

دکتر نورمحمد علی پورخشاب

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

فهرست مطالب

عنوان                              صفحه

چكيده 1

مقدمه 2

فصل اول: کلیات و مفاهیم

1- كليات و مفاهیم 4

1-1پرسش اصلی پژوهش: 4

1-2 پیشینه پژوهش: 4

1-3 پرسش‌های پژوهش: 4

1-4 فرضیه ها: 5

1-5  اهداف پژوهش: 5

1-6 روش کار پژوهش: 5

1-7 معضلات و دشواریهای پژوهش: 6

1-8 مفاهیم 6

1-8-1 خانواده در لغت: 6

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

1-8-2 خانواده در اصطلاح: 6

1-8-3 تعریف خانواده از منظر قرآن : 6

1-8-4 حقوق در لغت: 7

1-8-7 معناي فلسفي حق: 7

1-8-8 مفهوم حق در فقه: 8

1-8-9 مفهوم حق در اصطلاح حقوق دانان: 9

1-8-10 رويكرد جديد به حق: 9

فصل دوم: مفهوم زندگی اجتماعی از دیدگاه قرآن

2- مفهوم زندگی اجتماعی از دیدگاه قرآن 12

2-1- زندگي اجتماعي از نگاه قرآن 12

2-1-1 مفهوم جامعه در قرآن: 14

2-1-2 عامل همسرخواهي: 15

2-1-3 اركان اساسي استحكام خانواده: 16

2-2: ابعاد اجتماعي اسلام 17

2-2-1 ابعاد اجتماعي اسلام: 17

2-2-2 زواياي اجتماعي اسلام: 18

2-2-3 مسائل اجتماعي در قرآن: 21

2-2-4 اهمیت اقتصاد: 21

2-2-5 درمان فقر اجتماعي: 22

2-2-6 قرآن و اخلاق اجتماعي: 23

2-2-7 سيره تقوا پيشگان: 23

2-2-8 نيكوكاري در جامعه: 24

2-2-9 اجتناب از گمان زياد در حيات اجتماعي: 24

2-2-10عدم پيمان‏شكني در روابط اجتماعي: 25

2-2-11 وساطت در صلح و دوستي: 26

2-2-12 زدودن منازعات اجتماعي: 26

فصل سوم: احکام ازدواج از منظر آیت الله جوادی آملی

3-  احکام ازدواج از منظر آیت الله جوادی آملی 28

3-1: احکام ازدواج با غیر مسلمان 28

3-1-1 ازدواج با مشرک: 28

3-1-2 گزيده تفسيرآیه221 سوره بقره: 29

3-1-3 تفسيرآیه 221 سوره بقره: 29

3-1-4 تناسب آیات: 30

3-1-5 مشرك در فرهنگ قرآن: 30

3-1-6 حرمت ازدواج مرد مسلمان با زن مشرك: 31

3-1-7 نكاح با زنان اهل كتاب: 32

3-1-8 بررسي ادله ی حرمت نكاح با اهل كتاب: 33

3-1-9 نقد ادله ی حرمت نكاح با زنان اهل كتاب: 36

3-1-10 حكم ازدواج زن مسلمان با مرد مشرك: 36

3-1-11 راز حرمت ازدواج با مشرك: 37

3-1-12 نتیجه: 38

3-2: ولایت پدر در ازدواج دختر: 38

3-2-1  استقلال زن در ازدواج: 38

3-2-2  اذن ولي در ازدواج دوشيزه: 39

3-3: احکام ازدواج در زمان عده: 40

3-3-1 حکم خوستگاری از زن در زمان عده: 40

3-3-2 گزيده تفسير: 40

3-3-3  حکم ازدواج با زنان در زمان عده: 41

3-3-4 تفسير 41

3-3-5 تناسب آيات: 42

3-3-6  حكم تعريض به خواستگاري: 42

3-3-7 حكم تصريح به خواستگاري 43

3-3-8 حكم وضعي ازدواج در عدّه 45

3-3-9 نتیجه: 47

3-4: ازدواج‏هاي حرام: 47

3-4-1 گزيده تفسير: 47

3-4-2 حرمت ازدواج با نامادري: 48

3-4-3 نتيجه: 49

3-4-4 محرمات نسبی: 49

3-4-5 محرمات رضاعي: 51

3-4-6 مادر زن: 52

3-4-7 جمع آوردن محرمات نكاح: 53

3-4-8 محرّمات رضاعي: 54

3-4-9 محرّمات هفت‏گانه رضاعي: 55

3-4-10 سه طلاقه: 55

3-4-11 نكاح در مسئله لعان: 55

3-4-12 حرمت نكاح با مادرزن: 57

3-4-13 حرمت نكاح با ربيبه: 58

3-4-14 حرمت نكاح با حليله: 58

3-4-15 محرّم نبودن زن پسرخوانده: 59

3-4-16 حرمت جمع ميان دو خواهر: 59

3-4-17 معناي جمع بين دو خواهر: 60

3-4-18 نتيجه : 60

3-4-19 عدم جواز جمع ميان دو خواهر در روایات: 61

3-4-20 محرّمات رضاعي بحث روايي: 62

3-4-21 حرمت نكاح ربيبه در روایات: 63

3-4-22 تفاوت حرمت نكاح ربيبه با مادرزن: 63

3-4-23حکم نكاح با زنان شوهردار : 64

فصل چهارم: احکام  طلاق از منظر آیت الله جوادی آملی

4- احکام  طلاق از منظر آیت الله جوادی آملی 67

4-1: عدّه طلاق: 68

4-1-1 عدّه طلاق: 68

4-1-2 جواز رجوع در طلاق رجعي: 68

4-1-3 حالات زن و شوهر پس از طلاق: 69

4-1-4 شرط رجوع شوهر به همسر: 70

4-1-5 حقوق متقابل زن و شوهردر هنگام طلاق: 70

4-1-6 لزوم رفتار پسنديده شوهر با زن: 71

4-1-7 مفردات آیه: 72

4-1-8تناسب آيات234 بقره: 72

4-1-9 عده مطلّقه زنِ مردِ غايب: 73

4-1-10 عده طلاق در روایات: 74

4-1-10 حكم مطلّقه زوج مفقود يا طلاقِ حاكم اسلامي: 75

4-1-11 صورتهاي چهارگانه طلاق: 76

4-2: اثر وضعي طلاق 77

4-2-1 اثر وضعي طلاق: 77

4-2-2 انشاي حكم تكليفي و وضعي: 79

4-2-3 نتيجه 80

4-2-4 حکم طلاق بدون شاهد: 80

فصل پنجم: عظمت حقوقي واجتماعي زن در قرآن

5- عظمت حقوقي واجتماعي زن در قرآن 82

5-1 عظمت حقوقي و اجتماعي زن در قرآن: 82

5-1-1 مقام والاي مادر در قرآن: 83

5-1-2دو عنصر محوري در ترسيم حقوق زن: 84

5-1-3 اصالت و استقلال زن: 84

5-1-4  زن تامین شونده نه تامین کننده: 85

5-1-5 زن و سهام ارث: 85

5-1-6  مهریه: 86

5-1-7 مواردي كه زن همتاي مرد ارث می برد: 86

5-1-8 تحقق حقوق زن در خانه و اجتماع: 88

5-1-9 لزوم رفتار پسنديده شوهر با زن: 89

5-1-10 حق شرط ضمن عقد: 90

5-1-11 تجليل قرآن كريم از سعي مادر: 90

5-1-12 حق حيات اجتماعي زن: 91

5-1-13 حق تحصیل: 92

5-1-14 نشوز مرد و راه خلاصي زن: 93

5-1-15 محدود بودن قيّوميّت شوهر: 94

فصل ششم: حقوق فرزندان و والدین

6- حقوق فرزندان و والدین 96

6-1: حقوق فرزندان 96

6-1-1 ابراز محبت: 96

6-1-2 تکریم به تداوم حيات فرزندان و مراقبت از فرزندان: 96

6-1-3 روابط حسنه در خانواده: 97

6-1-4 تربیت فرزندان: 98

6-1-6 اهتمام اسلام به حفظ ظواهر و تغيير نام‏هاي ناپسند: 100

6-1-7 حقوق متقابل پدر و فرزند: 100

6-1-8 آثار رواني اسم: 101

6-1-9 حق تعليم و تربيت: 103

6-1-10 نتیجه : 103

اخلاق خانوادگي: 103

6-2: حقوق والدین 104

6-2-1 منشأ لزوم احسان به والدين: 105

6-2-2 آمرزش‏خواهي براي والدين: 105

6-2-3 برتري حقوق والدين: 106

6-2-4 احسان به والدين در روایات: 106

6-2-5 احسان به والدين 108

6-2-6 پاداش احسان به والدین: 109

6-2-7 حقوق اختصاصی والدین 109

6-2-8  اولویت در انفاق به والدین : 110

6-2-9 وجوب قضاي نماز والدين: 111

6-2-10 تأمين معاش پدر و مادر: 111

6-2-11 اهتمام به وصيت براي پدر و مادر: 112

6-2-12 ارث بردن والدین: 113

6-2-13 برخورد با پدر: 114

6-2-14 تذكّر: 114

6-2-15 نتیجه: 115

فصل هفتم: احکام نفقه در کلام آیت الله جوادی آملی

7- احکام نفقه در کلام آیت الله جوادی آملی 117

7-1 تعریف لغوی نفقه: 117

7-2 مفهوم فقهی نفقه: 117

7-3 نظرآایت الله جوادی آملی: 118

7-4 حق شير دادن: 119

7-5 پرداخت هزينه شيردهي: 119

7-6 نسبت نفقه زن با هزينه شيردهي: 120

7-7 تأمين هزينه شيردهي از مال كودك: 121

7-8 نحوه تأمين هزينه شيردهي 121

7-9 اقسام انفاق: 123

7-10 نفقه در زمان طلاق : 124

نتیجه گیری کلی: 128

1-نتایج بدست آمده فصل اول  کلیات و مفاهیم عبارتند: 128

2- نتایج فصل دوم مفهوم زندگی اجتماعی از دیدگاه قرآن عبارتند: 128

پیشنهادات: 134

فهرست منابع 136

چكيده

خانواده در لغت عبارت می باشد از خاندان، اهل خانه ، اهل بیت ، دودمان ، تیره، فامیل. در اصطلاح: عبارت می باشد از مجموعه ای  از افراد دارای پیوند سببی یا نسبی که در زیر یک سقف زندگی می کنندکه شامل پدر و مادر و فرزندان می شوند را گویند و در قرآن خانواده یک واحد اجتماعی می باشد که هدف از آن در نگاه قرآن,تامین سلامت روانی برای زن و شوهر,پدر ومادرو فرزندان می باشد.مهمترين و بنيادي ترين موضوع در حقوق خانواده ، حق ازدواج و تشکيل خانواده و انتخاب همسر می باشد . اسلام به بهترين صورت اين حق را براي زنان تأمين نموده و بدين وسيله شخصيت مستقل و آزاد زن را که در طول تاريخ از آن محروم بوده به وي باز گردانيده می باشد.  حقوق خانواده گستره­ای وسیع دارد که اکثر این حقوق با پیوند زناشویی بین مرد و زن ایجاد می­شوند. به همین منظوربه بعضی از  احکام فقهی وحقوقی از قبیل حقوق وتکالیف والدین و فرزندان و روابط حاکم بر زن و شوهر در خانواده با رویکرد حقوق خانواده در آثارآیت الله جوادی آملی که عبارتند ازازدواج ، طلاق ، نفقه ،مهریه ، حقوق والدین ،خواستگاری ،نشوز ،ارث ، قیومیت ،خانواده ، حقوق ،عده ،  مادر ، پدر ، فرزندان پرداخته شده می باشد.

واژه‌ی هاي كليدي: خانواده، ازدواج ،حقوق، والدین، فرزندان ، مهریه.

مقدمه

خانواده به عنوان کوچک‎ترین مجموعه‎ی تشکیل دهنده‎ی جامعه دراعتلا ویاانحراف آن تأثیر مؤثری داردکه به اعتلا ویا انحراف خودخانواده پیوندخورده می باشد. براین اساس یکی ازعواملی که موجب ثبات واعتلای خانواده خواهدشدآن می باشد که اعضای این مجموعه‎ی کوچک حقوق یکدیگررارعایت کنند. اگر چه اصل خانواده پدیده ای الهام گرفته از فطرت می باشد، اما نزد اقوام مختلف و تحت تاثیر شرایط زندگی و آداب و رسوم و اعتقادات متفاوت قومی، قرار گرفته و متناسب با این عوامل گسترش یافته و تا کنون نیز بر خلاف تأثیرات حقوق دیگر، نظیر تعهدات و قرار دادها، تفاوتهای سیستمهای حقوقی متنبع را در اندیشه ها و پندارها به وجود آورده می باشد.مکتب گهر بار اسلام نیز برای زن و شوهر که دو رکن مهم و اساس یک خانواده هستند پیش روی هم وظایفی مشخص کرده و آن ها را امر به انجام این وظایف نموده می باشد تا کانون خانواده ها را گرم ترو پر عاطفه ترنموده می باشد. وفقه امامیه با اتصال به اندیشه های اهل بیت (ع) این مهم را به اوج خود رسانیده می باشد. اما آن چیز که که مهم و لازم به ذکرمی باشداین می باشد که برای انجام دقیق و شناخت احکام خانواده بایستی علت های محکم و قاطع داشته باشیم. گرچه قوانین مربوط به حقوق خانواده هم در کتب فقهی وهم در کتب قانونی و هم مقالات نوشته شده به صورت پراکنده در آثارشخصیت های همچون استادشهید مطهری ومحمد روشنی و علی محمد حیدری نراقی هست .بدیهی می باشد که احکام صریح و دقیق حقوق خانواده را می توانیم با دقت درآثار فقهی و تفسیری وسایرکتب آیت الله جوادی آملی بدست آورد و اینجانب در حد توان وسع علمی و آموخته هایم در این پژوهش تصریح خواهم نمود.

1-1پرسش اصلی پژوهش:

 دیدگاه های فقهی آیت الله جوادی آملی در خصوص حقوق خانواده چیست؟

1-2 پیشینه پژوهش:

سوابق مربوط( اظهار مختصر سابقه تحقیقات انجام شده در باره موضوع و نتایج به دست آمده در داخل و خارج از کشور نظرهای علمی موجود در باره مو ضوع پژوهش) قوانین مربوط به حقوق خانواده هم در کتب فقهی و هم در کتب قانونی و هم در مقالات نوشته شده به صورت پراکنده هست که به گونه مختصر به بعضی از سوابق این موضوع تصریح می گردد:

نظام حقوق زن در اسلام (شهید مطهری،صدرا، سال نشر1369)

حقوق خانواده (دکتر محمد روشنی،نشر جنگل، سال نشر1391)

حقوق خانواده (دکتر صفایی و امانی،ناشرمیزان ،سال نشر 1370)

اما آن چیز که که باعث اهمیت این پژوهش شده جمع آوری نظرات آیت الله جوادی آملی درخصوص حقوق خانواده می باشد که تاکنون کسی به این شکل کاری  منسجم انجام نداده و یا اگر انجام شده این جانب اطلاعی ندارم.

1-3 پرسش‌های پژوهش:

1-ازمنظر قرآن كريم شالوده اجتماع وريشه پيدايش آن چیست ؟

2-راز حرمت ازدواج با مشرك در چیست؟

3-حکم عقد بدون تعیین میزان مهریه درهنگام طلاق چگونه می باشد؟

4-آیاشوهرحق داردازبیرون رفتن زن ازخانه جلوگیری نمایید ؟

5ـ آیا عدم تعین مهریه در صحت عقد موقت تاثیر دارد؟

6- آیا مرد بر زن قیومیت دارد؟

1-4 فرضیه ها:

1-از نظر قرآن شالوده اجتماع و پیدایش آن خانواده می باشد.

2- ازدواج زن و مرد مسلمان با مشرك حرمت دارد.

3-حکم عقد بدون تعیین مهریه درهنگام طلاق قبل از مباشرت دادن مال به زن واجب می باشد.

4-شوهرحق دارد از بیرون رفتن همسرش در صورت تماس با نامحرم جلوگیری کند .

5- عدم تعین مهریه در صحت عقد موقت تاثیر دارد و گاهی ممکن می باشد آن را به عقد دائم تبدیل کند درصورتی که مدت آن هم مشخص نباشد.

6- قیومیت مرد بر زن تام نبوده ودر شرایطی محدود و شکننده می گردد.

1-5  اهداف پژوهش:

1-مطالعه تفاوت حقوق زن و مرد در خانواده ازنظر آیت الله جوادی آملی .

2-مطالعه حقوق زن در خانه و اجتماع ازنظر آیت الله جوادی آملی.

3-مطالعه قیومیت مرد بر زن ازنظر آیت الله جوادی آملی.

4-مطالعه حقوق متقابل زن و شوهرو فرزندان درقرآن ازنظر آیت الله جوادی آملی.

5-مطالعه عظمت حقوق اجتماعی زن در قرآن ازنظر آیت الله جوادی آملی.

 6-مطالعه حکم عقد بدون تعیین  مهریه از منظر آیت الله جوادی آملی.

1-6 روش کار پژوهش:

باتوجه به نظری بودن پژوهش ،نوح روش پژوهش بر طبق استاندارد هاو موازین نظری می باشدکه بر پایه مطالعات کتابخانه ای بوده و از روش استدلال و تحلیل منطقی بهره گیری می گردد که در قالب توضیح و تبیین مفاهیم و نظرات و آرای مطروحه بوده و بر اساس معیار های معتبر فقهی و حقوقی و مطالعه و تایید آرای پرداخته می گردد و با نتیجه گیری خاتمه می یابد.

1-7 معضلات و دشواری­های پژوهش:

گستردگی موضوع و مصادیق بسیار زیاد آن و عدم وجود منبعی خاص در این زمینه با کلام آیت الله جوادی آملی کار را بسیار سخت نمودبه نحوی که شخص را مجبور به مطالعه همه آثار این نویسنده می­نمود به همین دلیل کار در نظر محقق بسیار سخت و دسته بندی و جمع آوری مطالب را دو چندان دشوار تر می نمود.با در نظر داشتن عدم وسع علمی و دانش فقهی کافی و عدم کار پژوهشی در این مورد بطوری که مصادیقی خاص از حقوق خانواده از منظر آیت الله جوادی آملی را کسی مورد تتبع علمی قرار نداده بود سختی کار را دو چندان می نمود.

1-8 مفاهیم

1-8-1 خانواده در لغت:

خاندان، اهل خانه ، اهل بیت ، دودمان،تیره. (معین ،فرهنگ لغت، زیر کلمه خانواده ،سال نشر 1350)

1-8-2 خانواده در اصطلاح:

 عبارت می باشد از مجموعه ی افراد ،دارای پیوند سببیی یا نسبی که درزیریک سقف زندگی می کنند که شامل پدر و مادر و فرزندان می شوند را گویند. (معین ،فرهنگ لغت، زیر کلمه خانواده ،سال نشر 1350)

1-8-3 تعریف خانواده از منظر قرآن :

از منظر قرآن خانواده یک واحد اجتماعی می باشد که هدف از آن در نگاه قرآن ، تأمین سلامت روانی و ، ایجاد آمادگی برای بر خورد و رویاروی با پدیده های اجتماعی برای سه دسته ؛ زن و شوهر ، پدر و مادر و فرزندان می باشد. ( جوادی آملی ، تسنیم، سال نشر1388 ،ج1 ص ،158)

 1-8-4 حقوق در لغت:

به معنای حق خلاف باطل می باشد وحق واحد می باشد که جمع آن حقوق می باشد. وحقة  اخص ازآن می باشد گفته می گردد: هذه حقتي ای حقی.([جوهری، القاموس المحيط، سال نشر1423 ،ج4/ص 1460)، دست مزد، راستی ها ، دوستی ها،حصه ها، بهره ها ،وظایف ، تکالیف ، شهریه ها. (معین ،فرهنگ لغت، زیر کلمه خانواده ،سال نشر 1350)

1-8-5 حقوق در اصطلاح:

حقوق عبارت می باشد از مجموعه قواعد و مقرراتی می باشد که نظم اجتماعی را تأمین می ‌کند.( مالکی. فرهیخته ، زیر کلمه حقوق،سال نشر 1382) همانند ساير واژه‏ها و كلمات، داراي دو معناي لغوي و اصطلاحي می باشد.

حق (حَ ق ق) در قاموس لغت به معناي ثبوت، ضد باطل و موجود ثابت،  وجود ثابتي كه انكار آن روا نباشد، ونيز حق به معناي وجود مطلق و غير مقيدي كه به هيچ قيدي تقييد نشده باشد، يعني ذات اقدس باري تعالي آمده می باشد. اين واژه هرگاه به صورت مصدري به كار رود، به معناي «ثبوت» و اگر به شكل وصفي استعمال گردد، به معني «ثابت» می باشد. (الجواهری، القاموس المحيط، سال نشر1423، ج4/ص1460) .حق در اصطلاح عام، حكم مطابق با واقع را گويند كه بر اقوال و عقايد و مذاهب واديان اطلاق مي‏گردد. از نگاه ما، ترديدي وجود ندارد در اينكه حق در برخي موارد داراي ماهيت اعتباري عقلاني و در بعضي موارد شرعي می باشد و شكي نيست كه حق در همه موارد معنا و ماهيت واحد داشته و ميان مصاديقش مشترك معنوي می باشد، مفهوم آن اعتباري بوده و امكان تعريف حقيقي از نوع حد و رسم منطقي براي آن ممكن نيست. (جوادی آملی .حق و تكليف در اسلام، سال نشر1387،ص 24)

1-8-7 معناي فلسفي حق:

علماي علم منطق قضيه‏اي را كه مطابق با واقع و موافق با نفس الامر باشد،«حق» مي‏نامند و در مورد تفاوت آن با صدق مي‏گويند: «حق» حكم مطابق با واقع می باشد و شامل اقوال و عقايد مي‏گردد در برابر باطل؛ ولي صدق مخصوص به اقوال می باشد در برابر كذب. گاهي گفته مي‏گردد تفاوت صدق و حق در اين می باشد كه مطابقت، در حق از جانب واقع و در صدق، از جانب حكم می باشد. فلاسفه از واژه «حق» گاهي وجود عيني و خارجي را اراده مي‏كنند و گاهي موجود واجبي را كه قائم به ذات می باشد مدّ نظر دارند(جوادی آملی .حق و تكليف در اسلام، سال نشر1387،ص 25)

تعداد صفحه :175

قیمت : 14700تومان